{"id":602,"date":"2007-06-22T15:47:40","date_gmt":"2007-06-22T15:47:40","guid":{"rendered":""},"modified":"2009-03-13T11:03:49","modified_gmt":"2009-03-13T10:03:49","slug":"mao-grony-terrorysta","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/born66.net\/?p=602","title":{"rendered":"ma\u0142o gro\u017any terrorysta"},"content":{"rendered":"

Podkusi\u0142o mnie i zabra\u0142em si\u0119 za ksi\u0105\u017ck\u0119 J.Updike<\/a> Terrorysta. Nowy tytu\u0142 by\u0142 mocno reklamowany w Tr\u00f3jce<\/a> – jakoby autor dokonywa\u0142 swojego rozrachunku z Ameryk\u0105 po ataku na WTC. I to w\u0142a\u015bnie mnie zaintrygowa\u0142o.
\nOd razu powiem jasno: nie doszuka\u0142em si\u0119 tego rozrachunku. W \u017cadnym wymiarze.<\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 sprawia wra\u017cenie uk\u0142adanki nie ca\u0142kiem zbornej i dopasowanej. Nie nazywam tego wprost niesp\u00f3jno\u015bci\u0105<\/em> – bardziej pasuje tu termin eklektyzm<\/strong>. Chocia\u017c to ten gorszy eklektyzm.
\nMamy zatem podstawowy w\u0105tek m\u0142odego muzu\u0142manina Ahmada Mulloya – p\u00f3\u0142 Araba (Egipcjanina), p\u00f3\u0142 Irlandczyka. Obok tego znajdujemy histori\u0119 zwi\u0105zku jego matki z pedagogiem szkolnym Ahmada (Jack Levy). Towarzyszy temu plan z opisem relacji pedagoga z jego \u017con\u0105. Dope\u0142nieniem jest sama warstwa sensacyjna<\/em>, kt\u00f3ra zas\u0142uguje lepiej na okre\u015blenie pow\u0142oki<\/em>, bo w istocie – troch\u0119 wbrew tytu\u0142owi – nie odgrywa powa\u017cniejszej roli.<\/p>\n

<\/p>\n

Ten ostatni zabieg – czyli usuni\u0119cie w t\u0142o sensacji wychodzi na dobre ksi\u0105\u017cce Updikea. Cel autora Terrorysty jest inny. Stara si\u0119 naszkicowa\u0107 obraz mentalno\u015bci m\u0142odego fanatyka, kt\u00f3ry o\u017cywiany muzu\u0142ma\u0144skim fanatyzmem d\u0105\u017cy do spektakularnego uderzenia w znienawidzonego wroga. Bierzemy udzia\u0142 w rozmowach, jakie Ahmad prowadzi ze swoim imamem z meczetu. Ogl\u0105damy relacje m\u0142odego cz\u0142owieka z r\u00f3wie\u015bnikami. Tu szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 Updike po\u015bwi\u0119ca temu, jak jego g\u0142\u00f3wny bohater nawi\u0105zuje i kszta\u0142tuje swoje relacje z kobietami – tu, z czarnosk\u00f3r\u0105 r\u00f3wie\u015bnic\u0105 Ahmada.
\nPrzyznaj\u0119, i\u017c autorowi Czarownic z Eastwick ten w\u0105tek udaje si\u0119 dobrze rozegra\u0107 – unika sztampowego i powszechnie obecnego w ameryka\u0144skiej literaturze freudyzmu. Jednak ju\u017c relacje Ahmada jego ojcem – uciekinierem s\u0105 trywialnie zrealizowane: jest tu tylko zwyk\u0142y bunt m\u0142odzie\u0144ca przeciw m\u0119\u017cczy\u017anie, kt\u00f3ry nie umia\u0142 by\u0107 ani wierz\u0105cym muzu\u0142maninem, ani odpowiedzialnym m\u0119\u017cem, ani Arabem. Ahmad chce zatem wzorowo wype\u0142ni\u0107 te role.<\/p>\n

Wr\u00f3c\u0119 na moment do w\u0105tku Ahamd – i jego czarnosk\u00f3ra kole\u017canka z collageu Joryleen Grant. Wydaje mi si\u0119 on bardzo udany – stanowi t\u0142o do pokazania relacji g\u0142\u00f3wnego bohatera do laickiej, ameryka\u0144skiej szko\u0142y oraz innych wyzna\u0144. Mamy tu kawa\u0142ek solidnej literatury psychologicznej i socjologicznej. Updike kapitalnie pokazuje mechanizm samooszukiwania si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci murzy\u0144skiej i wbudowany we\u0144 mechanizm degrengolady.
\nOpis seksu z – wtedy ju\u017c sprostytuowanej (Tylenol) – Joryleen Grant jest najzabawniejsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ksi\u0105\u017cki – w zasadzie czytelnik pozostawiony jest w niepewno\u015bci, czy chodzi tu o niewinny opis nieudanego zbli\u017cenia, czy te\u017c mo\u017ce karykatur\u0119 naiwnego idealizmu Ahmada. Ja stawiam na to drugie.<\/p>\n

Jednak Updike chce p\u00f3j\u015b\u0107 dalej i pokaza\u0107 konfrontacj\u0119 religijnych wyobra\u017ce\u0144 m\u0142odzie\u0144ca z ideologi\u0105 antyamerykanizmu z jednej, a z drugiej z praktyk\u0105 dnia powszedniego w Ameryce i w New Prospect.
\nW tym punkcie zaczynaj\u0105 si\u0119 problemy. Wbrew intencjom autora nie otrzymujemy \u017cadnej ciekawej diagnozy. Nie ma diagnozy spo\u0142ecze\u0144stwa Ameryki<\/strong>. Nie ma diagnozy muzu\u0142man\u00f3w w Ameryce<\/strong>. Nie ma sugestii jaka jest dynamika relacji tych dw\u00f3ch \u017cywio\u0142\u00f3w. Ameryk\u0119 Updike widzi powierzchownie<\/strong> w obrazie miasta New Prospect – dziwnego tworu, kt\u00f3ry charakteryzuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie tym, \u017ce swoje najlepsze dni ma za sob\u0105. Kt\u00f3ry jest zaledwie zasobnikiem heterogenicznych cz\u0119\u015bci – czy to spo\u0142eczno\u015bci religijnych, etnicznych, czy warstw spo\u0142ecznych lub grup zawodowych. W New Prospect dominuje obraz zniszczenia i up\u0142ywu si\u0142 \u017cyciowych. W New Prospect (nomen omen<\/em> – Nowa Perspektywa) nie ma perspektyw – no, chyba, \u017ce czyje\u015b ambicje sprowadzaj\u0105 si\u0119 do zdobycia zawodu kierowcy, handlarza starzyzn\u0105 lub dziwki.
\nTaki obraz nie wydaje si\u0119 przekonuj\u0105cy<\/strong>. Nawet przyjmuj\u0105c, i\u017c to jest obraz wytworzony<\/strong> w umy\u015ble m\u0142odego fanatyka muzu\u0142ma\u0144skiego.<\/p>\n

Inna kluczowa p\u0142ycizna psychologicznego portretu Ahmada to w\u0142a\u015bnie jego religia. Powierzchowna i bez aparatu krytycznego<\/strong>. Pozbawiona narz\u0119dzi samoobrony<\/strong> przed \u015bwiatem zewn\u0119trznym. Nie skonfrontowana z innymi muzu\u0142ma\u0144skimi od\u0142amami. Ale – jak w ka\u017cdym skrajnym przypadku – zinternalizowana bez reszty i dzia\u0142aj\u0105ca jako wy\u0142\u0105czne<\/strong> kryterium oceny ludzi i zdarze\u0144.
\nJe\u015bli Updike tak widzi cz\u0142owieka religijnego w og\u00f3le, to zawsze poniesie pora\u017ck\u0119<\/strong> i nie zbuduje dostatecznie z\u0142o\u017conego obrazu.
\nA skoro tak si\u0119 dzieje, to sam fina\u0142 i rozwi\u0105zanie losu Ahmada dla krytycznego czytelnika zda si\u0119 przypadkowe i bez uzasadnienia<\/strong>. Prosz\u0119 pa\u0144stwa – konia z rz\u0119dem temu, kto wyja\u015bni mi dlaczego g\u0142\u00f3wny bohater wyje\u017cd\u017ca z tunelu Lincolna ca\u0142y i zdrowy?<\/strong> Ja nie wiem. Dlatego, bo zachwyci\u0142 si\u0119 dzieciakami, kt\u00f3re machaj\u0105 do niego r\u0105czkami przez tylna szyb\u0119 samochodu? Dlatego, i\u017c Jack Levy wyznaje mu, \u017ce by\u0142 kochankiem jego irlandzkiej matki? Dlatego, \u017ce nie ma wsparcia innych konspirator\u00f3w? Dlatego, i\u017c jego imam nie by\u0142 do\u015b\u0107 wierz\u0105cy?<\/p>\n

To w sumie pokazuje, \u017ce Updike nie stan\u0105\u0142 na wysoko\u015bci zadania. Nie sprosta\u0142 mu. I nie mam na my\u015bli tego, \u017ce jego obraz spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego jest ogl\u0119dny i zdystansowany<\/strong> – Updike nie uprawia apologetyki takiej czy innej ideologii: i chwa\u0142a mu za to. Moja krytyka Terrorysty sprowadza si\u0119 do pogl\u0105du, i\u017c Updike poszed\u0142 po najmniejszej linii oporu, zaoferowa\u0142 obraz uproszony i niewiarygodny<\/strong>.
\nPrzyczyny tego stanu to inna sprawa, kt\u00f3rym teraz nie po\u015bwiec\u0119 uwagi.<\/p>\n

Pomin\u0119 milczeniem tak\u017ce w\u0105tek relacji Jacka Levyego z jego \u017con\u0105. Tych partii w ksi\u0105\u017cce o kt\u00f3rej mowa mog\u0142oby r\u00f3wnie dobrze nie by\u0107 wcale i fabu\u0142a nie ucierpia\u0142aby. Wyznania i my\u015bli \u017cony Levyego o jej nadwadze i zapachach t\u0142ustego cia\u0142a, albo te\u017c o k\u0142opotach w si\u0119gni\u0119ciu po pilota nie s\u0105 no\u015bne. Nic a nic. Czas pisarza i jego czytelnika zostaje zmarnowany.<\/p>\n

Konkluduj\u0105c – je\u015bli zwiedzeni reklam\u0105 czytelnicy poszukiwali u Updikea rzetelnej i przekonuj\u0105cej analizy mentalno\u015bci ameryka\u0144skiej po 11 wrze\u015bnia, to jej tym razem nie znajdzie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Podkusi\u0142o mnie i zabra\u0142em si\u0119 za ksi\u0105\u017ck\u0119 J.Updike Terrorysta. Nowy tytu\u0142 by\u0142 mocno reklamowany w Tr\u00f3jce – jakoby autor dokonywa\u0142 swojego rozrachunku z Ameryk\u0105 po ataku na WTC. I to w\u0142a\u015bnie mnie zaintrygowa\u0142o. Od razu powiem jasno: nie doszuka\u0142em si\u0119 tego rozrachunku. W \u017cadnym wymiarze. Ca\u0142o\u015b\u0107 sprawia wra\u017cenie uk\u0142adanki nie ca\u0142kiem zbornej i dopasowanej. Nie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-602","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dusza"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/pt001-9I","jetpack-related-posts":[{"id":351,"url":"http:\/\/born66.net\/?p=351","url_meta":{"origin":602,"position":0},"title":"Testosteron: niestety pora\u017cka","author":"Krzysztof Kud\u0142acik","date":"26 listopada 2005","format":false,"excerpt":"Ale jazda ... :) sam mia\u0142em si\u0119 wzi\u0105\u0107 za napisanie notki o tefa\u0142enowej wersji Top Gear, ale Tomek mnie uprzedzi\u0142. Wi\u0119c musz\u0119 swoje 3 gr dorzuci\u0107.Z jednej strony, gdy par\u0119 tygodni temu zobaczy\u0142em pierwszy odcinek tego programu, to si\u0119 ucieszy\u0142em: TVN wreszcie da\u0142 spok\u00f3j dyletanckiemu i koszmarnie realizowanemu 'Automaniakowi' -\u2026","rel":"","context":"W \u201eobyczaje"","block_context":{"text":"obyczaje","link":"http:\/\/born66.net\/?cat=8"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":113,"url":"http:\/\/born66.net\/?p=113","url_meta":{"origin":602,"position":1},"title":"Koloryt lokalny – ponownie","author":"Krzysztof Kud\u0142acik","date":"25 lutego 2003","format":false,"excerpt":"Kocham specyficzny koloryt spraw lokalnych. Oto artyku\u0142 o chorobach: http:\/\/dzisiaj.dziennik.krakow.pl\/dzisiaj\/i\/Magazyn\/06\/06.html - \"dyplomatycznych\" lub nie - by\u0142ych notabli mojego miasteczka. \u015aliczno\u015bci. \u015aliczno\u015bci tym bardziej, \u017ce znam obydwu tych urz\u0119dnik\u00f3w. A konkretnie - co do T.Wo\u017aniaka - nic mnie nie dziwi jego zachowanie. Wyrachowane jak zwykle. On b\u0119dzie k\u0105sa\u0142 nawet wtedy, kiedy\u2026","rel":"","context":"W \u201eobyczaje"","block_context":{"text":"obyczaje","link":"http:\/\/born66.net\/?cat=8"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":357,"url":"http:\/\/born66.net\/?p=357","url_meta":{"origin":602,"position":2},"title":"Nie ma muzyki idealnej","author":"Krzysztof Kud\u0142acik","date":"2 grudnia 2005","format":false,"excerpt":"Notka Kosty mnie zastanowi\u0142a. Bo on na swoje potrzeby znalaz\u0142, co\u015b, co jest dla niego muzyk\u0105 idealn\u0105. No ... niemal.Ja jako\u015b nigdy nie umia\u0142em robi\u0107 zestawie\u0144 typu\" najlepsza ksi\u0105\u017cka \/ film \/ w moim \u017cyciu.... To jest \u015bci\u015ble to samo, gdy zastanawiam si\u0119, dlaczego kocham moj\u0105 \u017con\u0119? Ot\u00f3\u017c ja nie\u2026","rel":"","context":"W \u201edusza"","block_context":{"text":"dusza","link":"http:\/\/born66.net\/?cat=6"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":203,"url":"http:\/\/born66.net\/?p=203","url_meta":{"origin":602,"position":3},"title":"imprezy po\u017cegnalne","author":"Krzysztof Kud\u0142acik","date":"31 sierpnia 2004","format":false,"excerpt":"Udzia\u0142 w imprezach po\u017cegnalnych u\u015bwiadamia mi jedno: \u017ce warto przyja\u017ani\u0107 si\u0119 z lud\u017ami, bo mog\u0105 odej\u015b\u0107 - znikn\u0105\u0107 z widnokr\u0119gu. Tak by\u0142o w przypadku \u0141ukasza. Spotka\u0142em go gdzie\u015b dwa lata temu - prowadzi\u0142 od strony IT m\u00f3j \u00f3wczesny projekt. Od razu zwr\u00f3ci\u0142 moj\u0105 uwag\u0119. Nie cz\u0119sto spotyka si\u0119 ludzi tak\u2026","rel":"","context":"W \u201evaria"","block_context":{"text":"varia","link":"http:\/\/born66.net\/?cat=4"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":267,"url":"http:\/\/born66.net\/?p=267","url_meta":{"origin":602,"position":4},"title":"Nareszcie – po 4 latach","author":"Krzysztof Kud\u0142acik","date":"3 maja 2005","format":false,"excerpt":"Ludzie, kt\u00f3rzy maj\u0105 z sieci\u0105 wi\u0119cej do czynienia znaj\u0105 to uczucie - pozna\u0107 kogos przez Internet. Mam paru wa\u017cnych dla mnie ludzi poznanych przez Internet. Oczywi\u015bcie obok tego jest grupa, kt\u00f3r\u0105 najpierw pozna\u0142em przez Internet, a potem spotka\u0142em ich w realu. I to ostatnie jest zawsze rzecz\u0105 niezwyk\u0142\u0105. Dzi\u015b mia\u0142em\u2026","rel":"","context":"W \u201eobyczaje"","block_context":{"text":"obyczaje","link":"http:\/\/born66.net\/?cat=8"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]},{"id":615,"url":"http:\/\/born66.net\/?p=615","url_meta":{"origin":602,"position":5},"title":"m\u00f3j stan wojenny","author":"Krzysztof Kud\u0142acik","date":"13 grudnia 2007","format":false,"excerpt":"M\u00f3j stan wojenny jest bardzo trywialny. To jest stan wojenny pi\u0119tnastolatka z ma\u0142ej wsi. Mieszkali\u015bmy wtedy w Roczynach - czyli sypialni dla Andrychowa. Pierwszy m\u00f3j kontakt z genera\u0142em Jaruzelskim i WRON\u0105 mia\u0142em przez ekran telewizora. Przypuszczam, \u017ce chcia\u0142em obejrze\u0107 Teleranek i zamiast niego obejrza\u0142em wyst\u0119p genera\u0142a - zdrajcy narodu. 1c1342c752f4b58150f7e73aae339245\u2026","rel":"","context":"W \u201eobyczaje"","block_context":{"text":"obyczaje","link":"http:\/\/born66.net\/?cat=8"},"img":{"alt_text":"","src":"","width":0,"height":0},"classes":[]}],"jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=602"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/602\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":854,"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/602\/revisions\/854"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/born66.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}